Το Σώμα Θυμάται...

Δύο λόγια για το τραύμα, μέσα από τα μηνύματα του βιβλίου «Το Σώμα Κρατά τη Μνήμη» (The Body Keeps the Score), του Bessel van der Kolk

Υπάρχει μια αλήθεια που η επιστήμη χρειάστηκε δεκαετίες να αποδείξει, αλλά το σώμα κάθε ανθρώπου που έχει πονέσει βαθιά την ξέρει από πάντα: το τραύμα δεν μένει στη μνήμη — μένει στη σάρκα.

Ο Bessel van der Kolk, με το επαναστατικό του έργο, ήρθε να πει αυτό που πολλοί θεραπευτές αισθάνονταν αλλά δεν μπορούσαν να αρθρώσουν με επιστημονική ακρίβεια: ότι το τραύμα δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη ανάμνηση που αποθηκεύεται στο μυαλό, αλλά μια εμπειρία που εγγράφεται στο νευρικό σύστημα, στην αναπνοή, στον μυϊκό τόνο, στον τρόπο που το σώμα αντιδρά πριν καν προλάβει να σκεφτεί. Το σώμα δεν ξεχνά — και αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι η βαθύτερη μορφή πίστης που έχει ο οργανισμός στον εαυτό του.

Αυτό που ο van der Kolk ανέδειξε είναι ότι η παραδοσιακή ψυχοθεραπεία — αυτή που βασίζεται αποκλειστικά στον λόγο, στην ανάλυση, στην κατανόηση — δεν αρκεί για να θεραπεύσει ένα τραύμα που κατοικεί κάτω από τις λέξεις.

Δεν φτάνει να καταλάβεις γιατί φοβάσαι, αν το σώμα σου εξακολουθεί να ζει μέσα σε εκείνη την παλιά απειλή. Η θεραπεία πρέπει να κατεβεί χαμηλότερα από τη σκέψη — να αγγίξει την αναπνοή, την κίνηση, την αίσθηση, την εμπειρία του να νιώθεις ασφαλής μέσα στο δικό σου δέρμα. Γιατί το τραύμα δεν «λύνεται» — βιώνεται ξανά, αλλά αυτή τη φορά μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας που ο οργανισμός δεν είχε τότε.

Ένα από τα πιο σημαντικά μηνύματα του βιβλίου είναι η έννοια της ασφάλειας ως προϋπόθεση της θεραπείας — όχι η ασφάλεια ως απουσία κινδύνου, αλλά ως βιωματική αίσθηση ότι «εδώ, τώρα, μπορώ να αναπνεύσω».

Το τραυματισμένο νευρικό σύστημα δεν αφήνει το παρελθόν ελεύθερο πίσω του επειδή κάποιος το εξηγεί λογικά — το αφήνει όταν νιώσει, στα κύτταρά του, ότι ο κίνδυνος πέρασε.

Αυτή η διαπίστωση αλλάζει ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη θεραπευτική σχέση: ο θεραπευτής δεν είναι μόνο ερμηνευτής — είναι, πρώτα απ’ όλα, ένα ρυθμιστικό παρόν, ένα ανθρώπινο περιβάλλον μέσα στο οποίο το σώμα του άλλου μαθαίνει εκ νέου να εμπιστεύεται.

Αυτό που τελικά μας αφήνει ο van der Kolk είναι μια βαθιά αναθεώρηση του τι σημαίνει να θεραπεύεσαι. Δεν σημαίνει να ξεχάσεις. Δεν σημαίνει να «ξεπεράσεις».

Σημαίνει να φτάσεις σε εκείνο το σημείο όπου το παρελθόν παύει να κατοικεί στο παρόν σου ως απειλή — όπου η ανάμνηση μπορεί να υπάρχει χωρίς να σε παγώνει, χωρίς να σε πλημμυρίζει, χωρίς να αναλαμβάνει τον έλεγχο.

Το σώμα, λέει ο van der Kolk, κρατά τη μνήμη μέχρι να νιώσει ασφαλές να την αφήσει. Και αυτή η πρόταση, τόσο απλή στη μορφή της, είναι ίσως η πιο ανθρώπινη και συμπονετική κατανόηση του τραύματος που έχει γραφτεί: ότι ο οργανισμός δεν είναι εχθρός μας — είναι ο πιο πιστός φύλακας που έχουμε, που περιμένει υπομονετικά την κατάλληλη στιγμή για να αφεθεί.​​​​​​​​​​​​​​​​

Dr. Constantinos Zochios 

Psychologist / Psychotherapist